Hear It: Playing the Building

Hoe klinkt een gebouw? En hoe kun je geluid verbeelden en ruimtelijk ervaren?

Deze vragen stonden centraal tijdens #Hear It ‘Playing the Building’, het tweede deel in een reeks over geluidskunst, georganiseerd door Stedelijk Museum, TrouwAmsterdam en Non-fiction. Gedurende deze avond werd het grensvlak tussen beeldende kunst en experimentele muziek opgezocht door middel van installaties, performances en videovertoningen.

Een belangrijk element van ‘Playing the Building’ was de interactie die kunstenaars en muzikanten aan gingen met de architectuur van Trouw, in de jaren zestig speciaal gebouwd voor de drukpersen van de krant. Zo ontwikkelde Zeno van den Broek de installatie ‘Paper Tones’ voor de houten ruimte waar vroeger papier werd bewaard. Als bezoeker loop je door een geluidstunnel heen en beïnvloed je daarmee de resonantie.

Machinefabriek creëerde met ‘Kamermuziek’ een nieuwe ervaring van de machinekamer en Jacob Kirkegaard nam eerder het geluid (of misschien wel het gebrek daaraan) in de hal op en maakte daarmee de installatie ‘ri-zound’, bestaand uit een aantal enorme geluidsboxen. Door het geluid meerdere keren af te spelen en weer op te nemen ontstaat er een interessante verdubbeling van het geluid, en begint ‘ri-zound’ aanvankelijk geruisloos om later op te lopen tot een overheersend en enorm zwaar geluid.

Ook in het werk van Sarah van Sonsbeeck staat stilte centraal. Haar installatie ‘spatial silence structure’, een ode aan Zero-kunstenaar Herman de Vries gemaakt van geluidsdempende panelen, vulde samen met videowerken van Bruce Nauman, Gary Hill en Valie Export de (beneden) Verdieping. Gemene deler van een groot aantal geluidswerken- en performances was de vertaling van geluid naar een tastbare ervaring; geluid wordt iets we ook kunnen zien en voelen.

Na een optreden van Phonophani, die met een accordeon aangesloten op elektronische apparatuur een experimentele jazz sound voortbracht, begon de performance ‘The Archisonic’ van Mark Bain. Met behulp van seismologische sensoren zette hij live de resonantiefrequenties van het gebouw om tot geluid waardoor er architectonische feedback ontstaat. De zware tonen krijgen een driedimensionaal karakter als ze letterlijk door je heen trillen.

Net als Bain maakt ook Semiconductor fenomenen waarneembaar die we normaal gesproken niet zouden kunnen opmerken. Met ‘20HZ’ visualiseren zij een elektromagnetische storm in de meest buitenste atmosferische laag van de aarde. In de installatie ‘Isolator’ van Peter C. Simon zorgt geluid voor een ruimtelijk patroon in een met zwart water gevulde speaker, wat een projectie op de muur oplevert.

Hoogtepunt van de avond is het optreden van Alva Noto, dat bewijst dat er op geluidskunst ook best gedanst kan worden. De geluidskunstenaar baseert zijn composities op ritmische structuren en gebruikt daarbij samples van geluiden van onder andere faxmachines, modems en telefoons. Het opzwepende geluid wordt gecombineerd met grafische visuals, omdat beeld volgens Alva Noto cruciaal is om geluid buiten het bereik van het menselijk gehoor te onderzoeken.

De avond eindigde met een intiem optreden van de zangeres Alexandra Duvekot, die met haar stem (en met behulp van de belichting) de industriële ruimte van Trouw even liet veranderen in een spirituele setting.

Tekst: Tessa Verheul
Foto’s Ernst van Deursen