ISAAC JULIEN – STEDELIJK|FILM – 18 OKTOBER

Dat de heer Julien geland is in Amsterdam moge duidelijk zijn. Dit najaar is zijn werk in maar liefst drie instellingen in Amsterdam te bewonderen. In EYE is van 28 September tot en met 12 December 2012 de tentoonstelling ‘Expanded Cinema’ te zien waarin Juliens filminstallatie ‘Ten Thousand Waves’ (2010) wordt gepresenteerd naast werk van Fiona Tan en Yang Fudon. In galerie Ron Mandos was tot zondag 21 oktober 2012 de tentoonstelling  ‘Better Life (Ten Thousand Waves)’ te zien. In nauwe samenwerking met EYE en met het oog op de tentoonstelling bij Ron Mandos organiseert het Stedelijk Museum een bijzondere avond rondom een aantal van Juliens recente films, als onderdeel van het Public Program. Op 18 oktober vond de stedelijk|filmavond plaats in het Teijin Auditorium van het Stedelijk. Bart Rutten, expert op het gebied van experimentele, hedendaagse film- en videokunst, ging met Julien in gesprek.

De stedelijk|film editie voltrok zich rondom drie films van Julien:  ‘True North’ (2004, 18’), ‘The Leopard (Western Union: Small Boats)’ (2007, 18′), en ‘Paradise Omeros’ (2002, 18’46”). Na elke film werd er door Rutten en Julien dieper ingegaan op de thematiek van de films en Juliens beweegredenen bij het maken van de films. Het geheel leverde een interessante filmavond op,  waarbij Julien openhartig sprak over zijn recente filmwerk en waarbij het publiek werd uitgedaagd om vragen te stellen.

De avond startte met ‘True North’, een film gebaseerd op de Afro-Amerikaanse ontdekkingsreiziger Matthew Henson. We zien een eenzame, donkere figuur zich een weg banen door een verlaten sneeuwlandschap. Het is Julien die de opmerking plaatst dat hij een witte en gesublimeerde omgeving heeft proberen te scheppen, waarin donkere figuren zich als buitenstaanders opdringen. “Besmetten”, noemt hij dat overigens zelf. De donkere figuren voelen aan als een “besmetting” van het overwegend witte sfeerbeeld. Toch benadrukt hij dat het in ‘True North’ niet alleen gaat om het uitvergroten van een klassiek rollenspel tussen zwart en wit. Het is de transformatie van het landschap die van Julien een belangrijke rol krijgt, een landschap dat constant aan verandering onderhevig is. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de transformatie zich vervolmaakt in de laatste scène van de film. Hierin dwaalt een donkere vrouw over een zwart strand, waarop twee gigantische blokken ijs zich hebben overgegeven aan hun onvermijdelijke einde.

TRUE NORTH (2004)
FILM STILL

‘The Leopard (Western Union: Small Boats)’ is een film met een geheel ander karakter. De film lijkt in eerste instantie geen verhaallijn te hebben door de fragmentarische manier van monteren en de snelle wisseling van beelden. De indringende soundtrack zorgt voor een beklemmende sfeer. Het narratief van de film ontvouwt zich wanneer een groep Afrikaanse vluchtelingen zichtbaar wordt, die in een kleine, blauwe boot het Italiaanse vasteland proberen te bereiken.  De begeerde bestemming is een Italiaanse badplaats waar zich vissersbootjes, badgasten en een kasteel bevinden. Ook hier benadrukt Julien dat het thema draait om het creëren van een subliem landschap, waarin de donkere persoon zich als een besmetting voordoet. Het zijn “spoken van een andere werkelijkheid” die ontkenning van hun bestaansrecht bevechten. De geografische worsteling, die zich bij illegale immigratie voordoet, wordt cinematografisch kracht bijgezet door de worsteling die de personages met het water en hun omgeving aangaan. Het ontluisterende beeld van de overleden vluchtelingen die op het vakantiestrand zijn aangespoeld, tekent het tragische verhaal over onbereikbare dromen en ambities dat ‘The Leopard’ probeert te vertellen. Het is in deze scène dat de besmetting concreet naar voren komt; de vreemdeling die inbreuk doet op onze privacy, Juliens kritiek op de geopolitiek van immigratie in de Westerse wereld.

THE LEOPARD (WESTERN UNION: SMALL BOATS) 2007
FILM STILL
De filmtrilogie wordt afgesloten door een film die door Rutten als een meer persoonlijk project wordt omschreven vanwege de gelijkenissen met Juliens eigen leven . ‘Paradise Omeros’ volgt de ontwikkelingen van een Caribische jongeman, die probeert een nieuw bestaan op te bouwen in Londen. Ook deze homerische omzwerving eindigt in een zoektocht naar identiteit en erkenning. Tegelijkertijd leiden de inspanningen van de hoofdpersoon tot een zekere vervreemding van zijn omgeving en het besef hiervan. Julien ontkent niet dat dit verhaal losjes is gebaseerd op zijn eigen verleden, maar benadrukt dat het hier een zoektocht naar communicatiemiddelen betreft om een taal te vinden die migranten in Londen uiteindelijk een plaats in de Londense maatschappij kunnen bezorgen.

PARADISE OMEROS (2002)
INSTALLATION VIEW, DOCUMENTA XI, KASSEL, 2002

De avond bood een interessante kijk op het recente werk van Julien, omdat na de singlescreen vertoningen van zijn drie films – die normaliter in multiscreen-installaties worden gepresenteerd – met behulp van overzichtfoto’s alsnog werd ingegaan op de ruimtelijke aspecten van Juliens werk. Er werd door Rutten en Julien uitvoerig gesproken over de verschillen tussen single- en multiscreen-vertoningen. Julien hamerde hierbij op de betrokkenheid en participatie die hij bij de toeschouwer wil creëren; “I think a spectator shouldn’t get too comfortable”. Vandaar dat er bij de vertoning van ‘Ten Thousand Waves’ in EYE geen enkel bankje te vinden is, en de bezoeker wordt gedwongen zijn positie tussen de negen schermen steeds opnieuw te heroverwegen.
Enigszins problematisch was Juliens visie ten opzichte van zijn fotografisch werk, dat te zien was in Ron Mandos. Voor wie de films van Julien heeft gezien, doen de foto’s aan als verstilde video-opnamen, gevangen en als nieuw werk gereproduceerd. Het lijkt een eenvoudige oplossing om zijn videowerk in galerievorm tentoon te stellen. Julien legde echter uit dat elke film ontstaat vanuit een verstild beeld van waaruit hij zijn ideeën verder uitwerkt. De beelden zijn geen screenshots, maar foto’s gemaakt als onderdeel van Juliens artistieke proces. Het is daarom lastig uit te maken of de foto’s in staat zijn hun eigen aura te verdedigen en of zij überhaupt los gezien kunnen worden van de films.
Toch was Julien uitstekend in staat een inzicht te bieden in zijn artistieke overwegingen. Zijn films bezitten niet alleen een kritische blik op sociale en politieke dilemma’s, maar geven ook een reflectie op zijn eigen kunstzinnige praktijk en op de rol van de toeschouwer binnen die praktijk. Het gesprek tussen Julien en Rutten was openhartig en prikkelend, wat maakte dat Stedelijk|film een bijzondere avond was waarin Juliens unieke kunstpraktijk en de scherpe kunsthistorische visie van Rutten elkaar konden ontmoeten.