Journal

Categorie: buiten de deur

Gebouw 27 augustus, 2015

Spatialities: graven in het verleden van het Stedelijk

In deze gastblog presenteren studenten van de Technische Universiteit in Eindhoven het onderzoek dat ze in samenwerking met het Joods Historisch Museum Amsterdam hebben gedaan naar het leven van couturier Max Heijmans. De nadruk binnen het onderzoek lag op het ruimtelijke aspect van zijn biografie: de architectuur. Zij analyseerden hiervoor een serie gebouwen en de invloed die deze hebben gehad op de levensloop van de ontwerper. Op basis van plattegronden, ruimtelijke modellen, maquettes, essays en analyses hebben zij een ‘ruimtelijke’ biografie van Heijmans geconstrueerd. 

Read More »

Tags

Geen categorie 20 juli, 2015

'Vrolijk maar wel kritisch': Blikopener Marcus meets Tromarama

Troma-1
Tromarama is een Indonesisch kunstenaarscollectief dat experimenteert met digitale beeldtechnologie en animaties. Als onderdeel van het Global Collaborations programma heeft het collectief nu een tentoonstelling in het Stedelijk Museum, waarin ze recente animaties en een geheel nieuw werk laten zien. Tromarama bestaat uit de kunstenaars Febie Babyrose, Herbert Hans Maruli en Ruddy Hatumena en is gevestigd in Bandung, Indonesië. Als Blikopener mocht ik een dagje met de kunstenaars mee naar Eindhoven om samen kunst en design te bekijken. Voor de Global website doe ik verslag van deze kennismaking, Tromarama’s tentoonstelling en de 24-uur durende Instagram ‘take over’ die de kunstenaars voor het Stedelijk in petto hebben.

Read More »

Tags

Geen categorie 18 mei, 2015

Fotoblog 56ste Biennale van Venetie 2015

Stedelijk Museum conservator Martijn van Nieuwenhuyzen bezoekt de Biënnale sinds 1982. Hij was zelf in 2005 curator van het Nederlands Paviljoen (kunstenaars: De Rijke en De Rooij). Gewoontegetrouw nam hij ook dit jaar zijn camera mee. In het volgende fotoblog geeft hij in ruim 80 zwart-wit foto’s een indruk van de 56ste editie van deze Biënnale onder de Biënnales.

Van 5 tot en met 9 mei 2015 opende de 56ste International Art Exhibition van de Biënnale van Venetië. De internationale kunstwereld streek voor een paar dagen in Venetië neer en marcheerde volgens een strak schema door de ‘Dogenstad’. Naar tentoonstellingen, performances, events en openingsontvangsten. La Biennale di Venezia is de oudste en de enige ‘statelijke’ (landen)biënnale. In 2015 zijn 136 kunstenaars uit 89 landen in een nationale presentatie te zien in de Giardini di Castello, de Arsenale en in ‘paviljoens’ op tientallen andere locaties in Venetië. Daarnaast zijn er tientallen tentoonstellingen in palazzo’s, kerken en ander historische gebouwen, al dan niet binnen het officiële bijprogramma van de Biënnale.

De hoofdtentoonstelling van deze tweejaarlijkse kunstmanifestatie geldt als een van de barometers van het kunstklimaat. Ditmaal is de Amerikaans/Nigeriaanse curator Okwui Enwezor, directeur van het Haus der Kunst in München, hoofdcurator. Onder de titel All The World’s Futures maakte hij een tentoonstelling in het centrale paviljoen in de Giardini en in de Arsenale die met recht global genoemd kan worden en waarin hij een visie op de toekomst voor de kunst probeert te schetsen. Enwezor stelt dat wij in een periode van “post westernism” leven waarin meerdere perspectieven (dan alleen de westerse) naast elkaar bestaan. De kunst in zijn tentoonstelling reflecteert op de politieke, economische en ecologische crisissen in vele regio’s maar gaat niet ten onder aan inktzwarte Weltanschauung. Enwezor weet van het mastodontische Biennale-project een polyfoon vlechtwerk te maken waarin een breed klavier van kritische, ironische en esthetische klanken wordt bespeeld.

De presentatie in het Nederlandse paviljoen sluit aan bij de ecologische thema’s in de hoofdtentoonstelling. De 83-jarige herman de vries catalogiseert op lichtvoetige wijze de – volgens sommigen – laatste fase van het antropoceen en maakte in het Nederlandse paviljoen een installatie over o.a. de ecologische processen in het door industrie, klimaatverandering en toerisme bedreigde ecosysteem van de Venetiaanse lagune. Vanuit het paviljoen vaart dagelijks een boot naar het onbewoonde eiland Lazaretto Vecchio in de lagune dat deel uitmaakt van de vries’ Biennale presentatie.

Foto’s en tekst door Martijn van Nieuwenhuyzen
(Klik om de foto te vergroten en voor het bijschrift)

Tags

achter de schermen 9 juli, 2014

MuseumNext 2014: New kings in town!

De webredactie van het Stedelijk dook samen met 300 andere ‘museumprofessionals’ twee dagen lang in het MuseumNext congres, de bijeenkomst voor digitale marketing voor musea die dit jaar plaatsvond in Newcastle. Twee dagen vol presentaties, masterclasses, ontmoetingen en inspiratie geven een goede indruk van de digitale stand in museumland. In dit blog een verslag.

museumnext-3Het MuseumNext congres betekent twee dagen onderdompeling in de wereld van de museum marketing. De focus ligt op digitaal en online. Want net als in Newcastle, waar de laatste jaren de ‘coal’ heeft plaatsgemaakt voor ‘code’, – de regio, van oudsher bekend om haar kolenmijnen, telt het een na hoogste aantal start ups in het Verenigd Koninkrijk -, behoren digitalisering, online marketing en social media ook voor musea nu tot de dagelijkse praktijk.tumblr_n7o4pcFbnu1qjyc07o7_1280

Maar de museumwereld heeft de digitale boot misschien niet gemist, de gretigheid waarmee de gemiddelde MuseumNext-ganger zich laat voeden door vakgenoten, goeroes en experts, komt wel vanuit een gedeeld gevoel dat er veel meer kan. Het blijft af en toe nog lastig navigeren door alle mogelijkheden die digitaal ons biedt. Welke kant moeten we op? Hoe innovatief willen we zijn? Waar zitten bezoekers eigenlijk op te wachten?

Read More »

Tags

Geen categorie 16 juni, 2014

India: Een Reisverslag

Na Kerstin Winkings reisverslag over Yogyakarta en omgeving en Nat Muller’s introductie op de kunstwereld in Beiroet, is dit het derde reisverslag waarin we kennismaken met het artistieke landschap in één van de vier steden waarmee het Global Collaborations project een uitwisseling ontwikkelt. Deel 2 van Kerstin Winking’s impressies zal later dit jaar gepubliceerd worden. Global Positions III vindt plaats in SMBA in 2015.

Deel 1: Delhi, Baroda, Bombay

Begin april 2014, reisde ik drie weken door India om onderzoek te doen. Tijdens het eerste deel van deze reis bezocht ik samen met Jelle Bouwhuis New Delhi, Baroda en Bombay. Het tweede deel bracht mij naar Bengaluru, Kolkata en weer terug naar Delhi. Het doel van de reis was om kennis te maken met en meer te leren over de hedendaagse kunstwereld van India. Onze trip viel samen met de start van Indiaas nationale verkiezingscampagne, en in veel van de gesprekken die we met lokale kunstprofessionals hadden, kwam de mogelijke historische verandering op een zeker moment ter sprake. Die verandering kondigde zich letterlijk langs alle wegen aan in de vorm van talloze billboards met daarop de beeltenis van Narendra Modi, de populaire presidentskandidaat van de Bharatiya Janata Party (BJP), rechts-nationalistische Hindoe partij.

Read More »

Tags

Geen categorie 18 april, 2014

Salone Internazionale del Mobile 2014 in Milaan: de Italianen zijn terug!

De meubelbeurs in Milaan is weer voorbij. Er waren 1336 exposanten, meer dan 350.000 bezoekers uit ruim 160 landen en een stuk of 5000 journalisten in het door Massimiliano Fuksas ontworpen mega beurscomplex zelf. Daarnaast waren er in de stad, Fuori Salone (buiten de beurs), meer dan 600 presentaties; elke galerie, garage of leegstaand industrieel complex was in gebruik. Als je gezien wilt worden als ontwerper of merk, dan moet je erbij zijn en hopen dat jouw presentatie door de belangrijkste bezoekers in hun route wordt opgenomen. De Salone is in 1961 begonnen door een aantal Italiaanse fabrikanten die de export van hun producten wilden stimuleren en vanaf 1967 internationaal. Het is nu de grootste en belangrijkste meubelbeurs ter wereld. En door alle activiteiten eromheen het belangrijkste evenement op het gebied van vormgeving überhaupt.
Op de beurs zijn slechts enkele Nederlandse merken vertegenwoordigd: Artifort (dat er al sinds 1969 regelmatig bij is), Arco, Leolux en Eichholtz, dat meubels in allerlei stijlen en vormen verkoopt, maar voor liefhebbers van vormgeving niet van belang is.

01. Ontwerp van Hella Jongerius voor Vitra

Ontwerp van Hella Jongerius voor Vitra

De inbreng van Nederlandse ontwerpers is er behoorlijk groot: Hella Jongerius is art director van Vitra, Artek en Danskina; Marcel Wanders presenteerde nieuwe ontwerpen bij Gufram, Magis, Olivari en Very Wood; ook Ineke Hans (Magis) en Richard Hutten (Artifort) waren er vertegenwoordigd, om slechts enkelen te noemen.

Daarnaast zijn er bedrijven die in de stad hun presentatie hebben: onder meer Moooi, Linteloo, Lensvelt en Vescom, deels in hun permanente eigen showroom.

04. Een bezoeker kijkt geïntigreerd naar de installatie MOMENTum

Een bezoeker kijkt geïntrigreerd naar de installatie MOMENTum

03. Stand van Ledworks op de Salone Satellite

Stand van Ledwork op de Salone Satellite

02. Spiegel van Ineke Hans voor de Me Too kindercollectie van Magis

Spiegel van Ineke Hans voor de Me Too kindercollectie van Magis

Sinds 1998 wordt de Salone Satellite georganiseerd, een onderdeel van de beurs waar jonge ontwerpers en academies hun werk kunnen presenteren. Een commissie onder leiding van Marva Griffin bepaalt wie er maximaal drie keer een kleine stand mogen hebben. Velen hopen er fabrikanten te ontmoeten. Ik heb daar in voorgaande jaren voor het eerst werk gezien van onder meer Jens Fager, Arihiro Miyake en Osko & Deichmann, die inmiddels allemaal met producenten samenwerken. Dit jaar stond Ledwork er, een bedrijfje dat opgericht is door een aantal (oud-) studenten van de TU Delft. Ze ontwikkelden ledlampen die in allerlei configuraties aan elkaar geklikt kunnen worden en waarvan de kleurnuance kan worden gemanipuleerd. Ze deden er contacten op met potentiële kopers, distributeurs, tentoonstellingsmakers en ontwikkelaars. Nu natuurlijk afwachten wat eruit komt.
Het aantal productierijpe ontwerpen was behoorlijk hoog dit jaar, vaak minder vernieuwend dan het ontwerp van Ledwork, maar over het geheel genomen niet slecht: bijvoorbeeld opbergdozen van Meike Langer, een eenvoudig te produceren houten stoel van Kristian Knobloch, een manier om via capillaire werking porselein te kleuren van Ozan Alaca (Studio Colony), een serie waterlampen van Arturo Erbsman, een bureaulamp van de Australische Rebecca Crooke en een gevouwen bestek van de Belgische ontwerper Pascal Koch. Een van de meest interessante dingen op de Satellite dit jaar was MOMENTum, een installatie van het Japanse collectief Kappes, waarin waterdruppels met behulp van lucht in allerlei patronen worden gestuurd. Op de Satellite gaat het nooit alleen maar over meubels. Net als in de rest van de stad.

Van oudsher zijn vooral de presentaties in de stad vaak spraakmakend. In 1981 was de eerste tentoonstelling van de Memphis-groep onder leiding van Ettore Sottsass de talk of the town. Het postmodernisme in de vormgeving kreeg wereldwijd aandacht. Een paar jaar later had Bořek Šípek, de Tsjechische glas- en meubelontwerper die in Nederland woonde, een grote installatie in de Fabbrica del Vapore, een imposant fabriekscomplex. Recenter organiseerde Swarovski spectaculaire tentoonstellingen van door bekende ontwerpers gemaakte objecten waarin hun kristallen werden gebruikt. Swarovski houdt het al een paar jaar voor gezien, maar de Tsjechische glasfabrikant Lasvit organiseerde dit jaar iets vergelijkbaars met nieuwe lampen van bekende ontwerpers, onder wie Maarten Baas, Michael Young, Arik Levy en Daniel Libeskind.

05.Presentatie Moooi met onder meer lampen van Scholten & Baijings en foto van Massimo Listri

Presentatie Moooi met onder meer lampen van Scholten Baijings en foto van Massimo Listri

De presentatie vond plaats in de Zona Tortona, het gebied aan de zuidelijke rand van het centrum dat een jaar of vijftien geleden een belangrijke trekpleister werd. Het vernieuwende meubelmerk Cappellini was er lange tijd prominent aanwezig, maar is nu weer terug naar de beurs en in hun eigen showroom in het centrum. Moooi is er vanaf het begin van zijn bestaan vertegenwoordigd en heeft er inmiddels een vaste showroom, maar pakt sinds vorig jaar ook weer groot uit. Toen sprak iedereen over de presentatie van de collectie in combinatie met de grote foto’s van Erwin Olaf. Dit jaar werd er gewerkt met interieurfoto’s van Massimo Listri, ook goed, maar nu toch minder verrassend.
De Zona Tortona heeft concurrentie gekregen van andere gebieden in de stad en wordt steeds minder the place to be om vernieuwende vormgeving te zien. In Lambrate, ten noordoosten van het centrum, is sinds een aantal jaar een ander industrieel gebied in herontwikkeling. Het Nederlandse Organisation in Design van Margriet Vollenberg en Margo Konings is er sinds 2010 de drijvende kracht achter de Fuori Salone presentaties. Dit jaar toonde ontwerpbureau Concern uit Amsterdam er ‘Supermodels’: schaalmodellen van Nederlandse stoel- en woningontwerpen uit de afgelopen eeuw, alsmede een ‘poppenhuis’ met nieuwe ontwerpen van allerlei ontwerpers en bedrijven.

06. 3d geprinte schaalmodellen uit de Supermodels presentatie

3d geprinte schaalmodellen uit de Supermodels presentatie

07. Supermodels tentoonstelling van Concern

Supermodels tentoonstelling van Concern

Voor de Fuori Salone een vrij ongebruikelijk, deels historisch onderwerp. Het lijkt echter alsof Concern feilloos een nieuwe trend aanvoelde en deels misschien ook wel zette, want overal in de stad doken schaalmodellen op (bijvoorbeeld ook bij Lensvelt, Moooi en de beddengoedwinkel Society).

Het nieuwste Fuori Salone gebied ligt juist weer in het oude centrum: 5 Vie, dat dit jaar gelanceerd werd. Hier was ‘Baas is in town’ de grootste attractie.

08.Schaalmodellen van bedden in Society

Schaalmodellen van bedden in Society

Na jaren van afwezigheid maakte Maarten Baas een circusachtige presentatie met passende muziek, curieuze objecten als een kauwgomballenapparaat met pillen erin en echte clowns. Een bijzonder vrolijk gebeuren, voor Milaan nogal ongebruikelijk en daardoor des te opvallender.

09.Baas is in town

Baas is in town

De Nederlanders zijn in Milaan altijd bijzonder goed vertegenwoordigd, na de Italianen zijn ze het talrijkst, wat overigens niet alleen voor exposanten, maar ook voor bezoekers lijkt te gelden. Overal hoor je Nederlands praten.

11. Presentatie met ontwerpen van Patricia Urquiola voor Kartell

Presentatie met ontwerpen van Patricia Urquiola voor Kartell

10. Elements collectie van Scholten & Baijings voor J. Hill's Standard

Elements collectie van Scholten Baijings voor J. Hills Standard

Ontwerpers die voor allerlei verschillende bedrijven werken en dus overal opduiken, zijn naast eerder genoemde voorbeelden het Nederlandse duo Scholten & Baijings (J. Hill’s Standard glasfabriek, Verreum, Moustache, Hay), de Spaanse en in Italië wonende en werkende Patricia Urquiola, de eveneens Spaanse Jaime Hayon en het Japanse bureau Nendo van Oki Sato.

Ook oude rot Philippe Starck was weer alom aanwezig, onder andere met een groot aantal ontwerpen voor plastic buitenmeubelen bij het nieuwe bedrijf TOG, opgericht door de Braziliaanse industriële groep Grandene. Een grote winkel van TOG is gevestigd in een net geopend complex bij station Garibaldi, aan de noordkant van het centrum. Het plein waaraan het ligt is genoemd naar de prominente Italiaanse ontwerpster Gae Aulenti (1927-2012).
Het zag er lang naar uit dat de roem van de Italiaanse vormgeving vooral teerde op ontwerpers uit haar periode (de jaren vijftig tot negentig van de vorige eeuw), maar er is weer een nieuwe generatie opgestaan. Luca Nichetto (1976) is een van de jongere ontwerpers die echt doorgebroken is.

12. Installatie De Natura Fossilium van Formafantasma

Installatie De Natura Fossilium van Formafantasma

Je komt zijn werk overal tegen; hij ontwerpt zelfs voor een Russische keramiekproducent: Dymov Ceramics. En Formafantasma, de in Eindhoven gevestigde Andrea Trimarchi (1983) en Simone Farresin (1980), lijkt daar ook bij te gaan horen. In Palazzo Clerici, een van de vele prachtige paleizen in de stad, presenteerden ze het project ‘De Natura Fossilium’ dat is ontstaan naar aanleiding van de eruptie van de Etna in 2013, met onder meer textiel waarin basaltdraad is gebruikt. In het Design Museo in het Triennale gebouw werden ze al onder de ‘Nuovi Maestri’ geschaard. De Italianen zijn weer terug!

Ingeborg de Roode is Conservator industriële vormgeving.
Met dank aan Peter van Kester voor de informatie over de jaren ’80.

Foto’s : Ingeborg de Roode, Concern (schaalmodellen Supermodels)

Tags

Geen categorie 25 februari, 2014

Kunst en kebab in Liverpool

‘Welke website bezoek jij het vaakst?’ Afgelopen weekend vloog ik voor het Stedelijk naar Liverpool om als Blikopener te praten over hoe je via internet jongeren bij kunst kan betrekken. Ik ontmoette daar jongeren van het Centre Pompidou in Parijs, het Reina Sofia in Madrid en het Tate in Liverpool en London.

blog

Grote grijze wolken hingen boven Liverpool toen we om 11 uur ‘s ochtends kwamen aanvliegen. Het regende en waaide best wel hard. Vanuit ons glazen hotel van acht verdiepingen, dat vrijwel naast het Tate Liverpool zat, kon je uitkijken over het havengebied en een soort raar gebouw dat nogal op het EYE leek. Het Tate Liverpool was totaal anders dan het Stedelijk, kleiner dan ik had verwacht en minder imposant.

Vrijdagmiddag gaven we presentaties over welke websites en media ons aanspreken en welke platforms we gebruiken in het museum, zoals Facebook, Instagram, Tumblr, Soundcloud en Youtube. In de avond opende in het Stedelijk de Marcel Wanders tentoonstelling en in het Tate Liverpool ‘Welcome to my world’, een tentoonstelling van jongeren uit Liverpool in samenwerking met fotograaf Joann Kushner. Op zaterdag gaven de begeleiders presentaties over projecten. Toen Marloes en Joy vertelden over ‘What The Art!?’ (het tv programma van Blikopeners) waren de anderen best wel onder de indruk. ‘My Line Or Mine’ vonden ze ook leuk. De begeleiders uit Parijs en Madrid vertelde over hun programma’s om de jeugd uit de buitenwijken bij kunst te betrekken.

Tijdens de lunch op vrijdag, in een pizzeria naast het Tate, kwam ik erachter dat de andere jongeren vrijwillig werken. Blikopeners zijn jonger en zitten bijna allemaal op school. De ‘peer educators’ uit Parijs, Madrid, Liverpool en London zijn ouder en de meesten studeren kunstgeschiedenis of doen een kunstopleiding. Ze weten allemaal enorm veel over kunst en zijn erg gepassioneerd. Bij Blikopeners hebben we jongeren die dat veel minder hebben. Dat is eigenlijk wel handig, want de meeste Amsterdamse jongeren hebben namelijk (nog) niet zo veel belangstelling voor kunst.

Uitgaan in Liverpool was een ervaring. Wat eigenlijk het meest opviel waren alle vrouwen die trots mini rokjes droegen en met hun hoge hakken moeilijk over de straten van Liverpool paradeerden. Het was op dat moment nogal koud en een van de jongeren van het Tate Liverpool vertelde me dat ze waarschijnlijk te dronken waren om de kou te voelen. Om 12 uur ‘s nachts lagen er in een straat in het centrum drie mannen en één vrouw, naast elkaar, passed-out in de regen, op de grond. Het Geordie Shore niveau was hoog. De clubs bleven tot 5 uur open en alle fastfood restaurants nog later, waardoor er een massale verhuizing plaats vond van de clubs naar het fastfood. Dat leidde tot geweldige taferelen in de tl-verlichte restaurants waar de mannen in hun t-shirts en de vrouwen, hun gezicht bedekt met lagen foundation, grote hoeveelheden kebab aan het eten waren.

blog2

De volgende dag zaten we weer in het Tate om, vrij vermoeid, verder te praten over hoe we van elkaar zouden kunnen leren en dingen kunnen uitwisselen. We hebben besloten om te kijken of we met alle musea samen een online kunstplatform voor jongeren (misschien in de vorm van een app) kunnen starten. Het weekend was erg interessant en inspirerend

Tags

Global Collaborations 23 januari, 2014

Beirut Again and Again*: Een reis door de Libanese kunstwereld

Na een vruchtbare samenwerking tussen het SMBA en KUNCI in Yogyakarta, met als resultaat de tentoonstelling en publicatie Made in Commons, richt deel twee in de Global Positions serie zich op de regio Beiroet. Op uitnodiging van het SMBA ontwikkelen de gastcuratoren Nat Muller en Angela Harutyunyan een voorstel voor een tentoonstelling die zowel in Amsterdam als Beirut zal plaatsvinden, met daarbij een publicatie en een publieksprogramma. Global Positions II wordt georganiseerd in samenwerking met het Beiroetse kunstenaarsinitiatief 98 weeks. In aanloop naar de tentoonstelling die dit najaar zal openen, deelt Nat Muller in deze blog alvast haar kijk op de kunstwereld in Beiroet.

Beirut - 12 July, 2006. First day of the 2006 July war with Israel.
Beirut – 12 juli, 2006. Eerste dag van de oorlog met Israel.

_

Mijn eerste bezoek aan Beiroet om onderzoek te doen voor een tentoonstelling, staat mij nog helder voor de geest. Het was 16 februari 2005, twee dagen nadat Premier Rafiq el Hariri met een allesverwoestende autobom om het leven was gebracht. Het vliegtuig was leeg, en de straten van Beiroet bij aankomst verlaten. De aanslag op Hariri leidde tot een storm van protesten culminerend in de terugtrekking van het Syrische leger uit Libanon na een bezetting die 29 jaar duurde. In de drie weken die volgden vond het merendeel van mijn ontmoetingen met kunstenaars, curatoren en andere kunstprofessionals plaats tijdens demonstraties en herdenkingsoptochten Het was een crash-course in Libanese politiek. En tot op de dag van vandaag herinnert deze ervaring mij aan het feit dat productie van kunst in Libanon nauw verweven is met het heden en verleden, de politieke geschiedenis, de wonden van de Burgeroorlog (1975-1990), het individuele en collectieve geheugen – of het gebrek hieraan. De kortstondige “Cedar Revolutie” die volgde op Hariri’s moord bracht weliswaar een herschikking van de machtsbalans in Libanon, maar betekende niet het einde van de sektarische geschillen. Integendeel, spanningen tussen de verschillende groeperingen in Libanon zijn sindsdien alleen maar toegenomen en houden tot op de dag vandaag het land in haar greep. Wel stimuleerde de terugtrekking van Syrië tot een influx aan investeringen vanuit de Golf Regio en van de Libanese diaspora, wat leidde tot een explosieve groei in de bouwsector, een sterke stijging van de vastgoedprijzen en de betreurenswaardige uitverkoop van het architectonische erfgoed van Beiroet; vele beeldschone Ottomaanse villa’s zijn gesloopt om plaats te maken voor de zoveelste, oerlelijke wolkenkrabber. Hoe dan ook, het zette Libanon weer op de kaart.

3ArtFactum_4WalidRaad
Solo tentoonstellingen van Lamia Joreige in Art Factum Gallery, en Walid Raad in Sfeir-Semler Gallery (beiden 2013)
_
Kunstenaars

De kleine, maar levendige Libanese kunst scene bloeide in deze onzekere omstandigheden. Mede vanwege de politieke instabiliteit ontpopte de kunst scene zich vooral als een cultuur van tijdelijke activiteiten en events. Vooral Libanese kunstenaars die opgroeiden tijdens de Burgeroorlog, zoals Walid Raad, Akram Zaatari, Joana Hadjithomas & Khalil Joreige, Lamia Joreige en Rabih Mroué maakten in deze periode furore in de internationale kunstwereld. Hun werk gaat in belangrijke mate over de nasleep en het verwerken van de Burgeroorlog, en toont een interesse in onderwerpen als het individuele en collectieve geheugen, herinneren en vergeten, het archief en de politiek van representatie (na rampspoed). Ook bij organisaties als het unieke Arab Image Foundation, dat sinds 1997 bestaat en de fotografische erfenis van het Midden-Oosten en Noord-Afrika bestudeert en conserveert, zien we een speciale aandacht voor het archief en archiveren terug als belangrijke drijfveer. Zo ook bij Umam D&R, een non-profit organisatie opgericht in 2004 en gevestigd in de buitenwijken van Beiroet, die zich toelegt op het archiveren en bestuderen van Libanons nationale geschiedenis en de herinnering aan haar Burgeroorlog.

Mounira al Solh, detail video installation Dinosaurs (2013)
Mounira al Solh, detail video installatie Dinosaurs (2013)

_

Een jongere generatie kunstenaars, allen begin tot midden jaren dertig, trad meer recentelijk op de voorgrond. Voortbordurend op de thema’s en de beeldtaal van de generatie kunstenaars voor hen, speelt deze groep kunstenaars met humor en populaire cultuur, en lijken zij zich door en door bewust van de verwachtingen die de lokale en internationale kunstwereld aan hen stelt. Voorbeelden zijn Mounira al Solh, Raed Yassin, Ziad Antar, Ali Cherri en de populaire schilder Ayman Baalbaki. In tegenstelling tot de overwegend beeld georiënteerde kunstpraktijk van de na-Burgeroorlogse generatie, is het werk van kunstenaars zoals Rayyane Tabet, Daniele Genadry en Stéphanie Saadé materiaal georiënteerd, zowel in het concept als in de uitvoering.

Kunstinstellingen en organisaties

De belangrijkste kunstinstelling in Beiroet is Ashkal Alwan, de Libanese Vereniging voor Beeldende Kunsten die 19jaar geleden mede werd opgericht door de onvermoeibare Christine Tohme die de organisatie nog steeds leidt. Ashkal Alwan’s programma met festivals en evenementen, en het twee tot drie-jarige programma Home Works: A Forum for Cultural Practices waar iedereen reikhalzend naar uitkijkt, is niet alleen staalkaart van belangrijke artistieke en socio-politieke kwesties, het is ook een culturele en politieke thermometer van de regio. Voor mij is het Home Works programma, dat inmiddels haar 6e editie beleeft, het platform waar ik door de jaren heen het meeste heb geleerd over het Midden-Oosten en de Noord-Afrikaanse kunstwereld. Niet alleen vanwege de programmering maar vooral omdat het een uitstekende plek is om kunstenaars en andere kunstprofessionals uit de regio te ontmoeten. In 2011 opende Ashkal Alwan haar Home Works Space; 2000 m2 gewijd aan kunsteducatie en –productie.

Werk van Raed Yassin, Beirut Art Space (2009)

_

De klassieke, white cube kunst- en tentoonstellingsruimte zijn een uitzonderlijk en recent verschijnsel in Beirut. Het Beirut Art Center (BAC) opende in 2009 haar deuren. Het BAC wordt gerund door kunstenaar Lamia Joreige en Sandra Dagher, de voormalige directrice van het inmiddels gesloten Espace SD, een semi-commerciële ruimte voor kunst en design. Het BAC biedt haar bezoekers een uitgebreid programma met publieksactiviteiten, solotentoonstellingen met internationaal gerenommeerde kunstenaars uit de regio, zoals Mona Hatoum, Wael Shawky en met internationale boegbeelden als Gerhard Richter en Harun Farocki. Het BAC organiseert ook de jaarlijkse Exposure tentoonstelling waarin aanstormend talent uit Libanon in de schijnwerpers wordt gezet. Het belang van een fysieke plek voor hedendaagse kunst in Beiroet moet niet worden onderschat. Door de jaren heen zijn Libanese kunstenaars en curatoren experts geworden in het omgaan met ad hoc situaties en in het ontwikkelen van alternatieve organisatie- en presentatiemodellen waarin disruptie en dislocatie een logische plek hadden, omdat zij zich staande moesten zien te houden in een instabiele en onvoorspelbare omgeving. Maar de op tijdelijke events georiënteerde structuren die hiervan het resultaat zijn, werken ook als versterking van de fragmentatie die inherent is aan deze reeds verdeelde stad. Door beeldende kunst een vast onderkomen te bieden van steen en cement, krijgen ook andere modellen en praktijken een plek, zowel lokaal als in een breder en bijvoorbeeld kunsthistorisch perspectief.

Work van Marwan Rechmaoui in Home Works Space voor de renovatie; panel discussion in HomeWorks 5 (2010)

_

Een hele andere tak van sport in de Libanese en regionale kunst scene wordt vertegenwoordigd door de Sfeir-Semler Gallery, die in 2005 naast haar galerie in Hamburg een dependance opende in Beiroet. De galerie is gevestigd in het industriegebied van Beiroet, Karantina, waar tijdens de Libanese Burgeroorlog meerdere massamoorden plaatsvonden en waar tegenwoordig de Sukleen vuilstortplaats en het slachthuis van de stad zijn gevestigd. Met een oppervlak van 1400m2, haar industriële look en smetteloze witte wanden, lijkt de ruimte meer op een Kunsthalle dan een commerciële galerie. De stank van afval en rottend vlees die af en toe voorbij komt, doet hier nagenoeg niets aan af. Tot de opening van het BAC in 2009 was Sfeir-Semler de enige tentoonstellingsruimte van enig formaat waar in Beiroet hedendaagse kunst te zien was. Eigenaar Andrée Sfeir-Semler heeft oog voor aankomend talent en gevestigde namen, en vertegenwoordigt top-kunstenaars uit de Arabische wereld.

In 2010 opende de Solidere Company een eigen cultureel centrum aan de promenade in Beirut, het Beirut Exhibition Center. Solidere, dat onderdeel is van het Hariri-familiebedrijf ligt onder vuur van intellectuelen en wordt bekritiseerd vanwege haar controversiële wederopbouw van het oude, door de burgeroorlog gehavende centrum van Beirut. De artistieke visie van het BEC is zacht gezegd, obscuur en eclectisch, en de kwaliteit van de tentoonstellingen is wisselend. Maar, ook al wordt het BEC door veel mensen in de Libanese kunst scene met argusogen bekeken, het centrum verdient credits voor het introduceren van andere tentoonstellingsmodellen en voor het opnieuw onder de aandacht brengen van Libanese modernistische kunstenaars zoals Saloua Raouda Choucair, die afgelopen jaar ook een solo had in het Tate Modern, Shaffic Abboud en Paul Guiragossian.

In een stad waar weinig animo is om zich bezig te houden met de recente geschiedenis, simpelweg omdat de wonden nog te vers zijn, kan de neiging bestaan om de artistieke erfenis van voorgangers te vergeten. Salah Barakat, kunstkenner en eigenaar van de Agial Gallery, is een van de mensen die probeert om de balans tussen het artistieke heden en verleden te herstellen en heeft zich opgeworpen als fervent promotor van de Moderne Arabische schilderkunst. Ook het tentoonstellingsprogramma van de twee splinternieuwe tentoonstellingsruimtes van de Amerikaanse Universiteit in Beiroet, zal bijdragen aan het opvullen van de vele kunsthistorische hiaten; in de ene ruimte, off campus, wordt aandacht besteed aan de moderne kunst collectie van de universiteit, en in de andere ruimte die is gevestigd op de campus, staat de hedendaagse kunst centraal.

Off campus Gallery, American University in Beirut
Exhibition Profiles: Collecting Art in Lebanon, AUB Gallery (off campus), (2013)

_

Net als de meeste andere overheidsinstellingen in het land, is het Libanese ministerie van cultuur dysfunctioneel en ongeorganiseerd. Dit betekent veelal dat kunstenaars en organisaties afhankelijk zijn van particuliere organisaties, mecenaat en buitenlandse financiering om hun activiteiten te kunnen blijven voortzetten. De teruglopende financiële steun vanuit het Westen als gevolg van de economische crisis en de benarde status van de nationale economie als gevolg van de oorlog in Syrië, maakt dat Libanese kunstinstellingen kwetsbaar en precair zijn. Desalniettemin lukt het een aantal instellingen om met minimale middelen zeer vernieuwende programma’s te realiseren. Het programma met publieksactiviteiten van kunstenaars-onderzoekscollectief 98 weeks, opgericht door de twee nichten Marwa en Mirene Arsanios, of het jaarlijkse experimentele muziekfestival Irtijal, zijn goede voorbeelden. Voor wie niet te ver kijkt, is Beiroet een kosmopolitische en dynamische stad waar van alles gebeurt qua kunst, trendy bars en een fantastisch uitgaansleven. Maar wie dieper graaft, wordt geconfronteerd met een onderstroom van voortdurende bedreiging die opborrelt uit de diepe, sektarische kloof in het land, de verlamming van de institutionele infrastructuur en instabiliteit in de regio. De oorlog in Syrië legt een enorme druk op het kleine Libanon. Niet alleen wat betreft de stroom vluchtelingen, maar ook het geweld dat de grens over komt. Keer op keer is het doorzettingsvermogen van Libanese kunstenaars en kunstprofessionals op de proef gesteld om zich te kunnen handhaven in instabiele situaties. En hun volharding en wilskracht om door te gaan verdient op zijn minst erkenning.

 

*: De titel “Beirut Again and Again” is ontleend aan de solotentoonstelling van de schilder Ayman Baalbaki uit 2010, met als onderwerp de tumult die dagelijkse leven in een beschadigde stad zoals Beirut tekent.

Nat Muller is een onafhankelijke curator en criticus uit Rotterdam. Haar belangrijkste interesses omvatten media kunst en hedendaagse kunst in en uit het Midden-Oosten. Nat publiceert regelmatig in tijdschriften als Springerin en MetropolisM, en in Bidoun, ArtAsiaPacific en Harper’s Bazaar Arabia. Zij stelde video en filmprogramma’s samen voor internationale projecten en festivals, waaronder het IFFR. Ook cureerde zijn internationaal tentoonstellingen waaronder Spectral Imprints in opdracht van de the Abraaj Group Capital Art Prize 2012 in Dubai.

Fotografie Nat Muller; tekst vertaald uit het Engels

Tags

Anders, maar gelijk in het museum

Brazilië 2013 069

Dansvoorstelling bij het museum voorafgaand aan de presentatie over Igual Diferente

Matthijs van Unen (22) is student Journalistiek. Samen met voormalig Blikopener Floor van Hulsen (lees hier haar blog) reisde hij naar Brazilië voor een project van Lokaal Mondiaal: Beyond Your World. Hier dook hij onder andere in de kunstscene van Sao Paulo om deze te ontdekken.’

In het Ibirapuera park in Sao Paulo ligt het Museu de Arte Moderna de Sao Paulo (MAM). Dit museum heeft een bijzonder project mogelijk gemaakt: Igual Diferente (‘Anders, maar gelijk’). Dit project is bedoeld om dove mensen kennis te laten maken met kunst.

Brazilië 2013 074Het project Igual Diferente is zo’n tien jaar geleden gestart. De aanleiding was een klein meisje dat vertelde dat zij zich als dove belemmert voelde om meer van kunst af te weten. Diana Leyton werkt voor de afdeling Onderwijs en Bereikbaarheid en werkt mee aan het project ‘’In dit project worden doven getraind om andere doven te onderwijzen in kunst. Kunst is overal en wij willen dat dit voor iedereen toegankelijk is.‘’
Read More »

Tags