Journal
Geen categorie 20 januari, 2014

CSI Amsterdam

Willem_bieb_CSI
Willem van Beek is medewerker bibliotheek in het Stedelijk Museum. Op een dag krijgt hij een verzoek van het BBC-programma Fake or Fortune, dat op zoek is naar de echtheid van een schilderij van Edouard Vuillard. Willem ontdekt veel meer dan de makers voor mogelijk hielden.

We krijgen in de bibliotheek – de derde bibliotheek van moderne kunst in Europa – de meest uiteenlopende vragen. Zowel in de leeszaal als per telefoon en via de mail. Daar zitten leuke, interessante en soms ook heel verrassende tussen.

Zo kregen we enige tijd geleden een mail van een researcher van het BBC-programma Fake or Fortune. Daarin wordt een speurtocht à la CSI ondernomen om uit te zoeken of een kunstwerk echt het origineel van een bekende kunstenaar is.

De BBC stuurde een afbeelding van een schilderij, waarvan ze vermoedden dat het een originele Eduard Vuillard (1868-1940) zou kunnen zijn: een ovaal doek met daarop een ‘koffie’-scene, symbolisch voor het toetje. Daarop is een aantal dames te zien, gezeten aan een lange tafel in een café of restaurant.

Dit werk zou onderdeel zijn van een drieluid dat Vuillard ooit voor een Parijs restaurant zou hebben gemaakt. In het midden was een groot ovaal doek (een restaurantscène die zich nu in Wenen bevindt), het andere kleinere ovaal is ‘de oesters’, symbolisch voor ‘het voorgerecht’.

Willem_bieb_CSI_2

De BBC had al uitgebreid forensisch onderzoek laten doen, waaruit bleek dat de gebruikte pigmenten overeenstemden met andere werken van Vuillard en dat het gebruikte doek overeenkwam met andere schilderijen van hem en van dezelfde leverancier afkomstig was. Ook had men een tekening opgespoord van de interieurontwerper van het restaurant, waar de doeken oorspronkelijk voor bedoeld waren, met daarin het grote en twee kleine ovale schilderijen getekend.

Maar dat was allemaal nog niet voldoende bewijsmateriaal om de echtheid vast te kunnen stellen. Een directe link was nodig, zoals foto’s (‘het liefst een foto met het werk in het atelier van de kunstenaar’, zo hoopte de BBC), of documenten, om de gevonden feiten te ondersteunen.

Nu had men inmiddels via een label op de achterkant van het schilderij al wel ontdekt dat het werk op een tentoonstelling in 1926 in het Stedelijk Museum had gehangen. In onze bibliotheek bewaren wij alle catalogi van alle tentoonstellingen hier ooit gehouden, vanaf 1895 tot nu. En in de catalogus van genoemde tentoonstelling Art Francais Contemporain stond inderdaad Eduard Vuillard als deelnemend kunstenaar vermeld met het schilderij ´Au restaurant´. Een titel die recht deed aan de afbeelding die opgestuurd was, maar was het ook inderdaad het betreffende schilderij? Er stond geen beschrijving van het werk afgedrukt, noch een afbeelding.

Willem_bieb_CSI_1

In die tijd werd nog geen archief bijgehouden, dus was er geen correspondentie rond die expositie te vinden, evenmin als foto´s van de werken op zaal. Dat zou pas halverwege de jaren 30 gebruikelijk worden. Wel zijn vanaf het allereerste begin alle recensies betreffende het museum en de daar gehouden tentoonstellingen bewaard gebleven. Destijds werden die nog geknipt en in boeken geplakt.

Uit het plakboek van de betreffende periode bleek dat er tamelijk veel recensies te vinden waren: het was destijds dan ook een grote en belangrijke tentoonstelling. Waar in het Rijksmuseum gelijktijdig een expositie van Franse kunst uit de 17e t/m de 19e eeuw te zien was, werd in het Stedelijk de eigentijdse kunst uit Frankrijk gepresenteerd aan de hand van werk van meer dan 300 kunstenaars. Het belang van de expositie werd nog eens onderstreept door het feit dat koningin-moeder Emma destijds het Stedelijk bezocht in gezelschap van burgemeester Van der Vlugt en andere notabelen. Foto´s van haar bezoek werden afgebeeld in enkele recensies, net als hier en daar enkele werken van de tentoonstelling zelf. Helaas niet van het werk van Vuillard…

Maar bij het doorlezen van de recensies stuitte ik uiteindelijk op twee bijdragen waarin het werk genoemd werd: een artikel uit De Telegraaf (juli 1926) en uit het Handelsblad (augustus 1926). Daarin werd het werk tot in detail beschreven, inclusief de vorm van het schilderij, de compositie en de kleuren, met ook nog eens de toevoeging dat het “een van de beste werken van de expositie was”. Alles bij elkaar bijna letterlijk een beschrijving van het onderwerp van deze zoektocht en misschien wel beter dan een (zwart-wit) foto uit die tijd zou zijn geweest!

Toen ik de BBC de resultaten mailde kreeg ik dan ook meteen een enthousiaste reactie: “We are so happy, you made our week!!”. Met deze informatie in combinatie met de andere formele gegevens, konden ze met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid vaststellen dat het hier om een echte Vuillard ging. En omdat deze vondst zo belangrijk was, wilde men graag naar Amsterdam komen om het materiaal en mijn bevindingen ter plaatse te filmen.

Maandag 22 april 2013 heeft de crew een en ander vast gelegd. Te zien is hoe een van de bekendste presentatoren uit Engeland, Fiona Bruce, het museum en de bibliotheek bezoekt. Vervolgens is te zien hoe het boek uit het depot gehaald wordt en naar de leeszaal gebracht om het aan haar voor te leggen en de inhoud van de gevonden informatie te onthullen. Want het grappige was dat de regisseur haar niets verteld had over de aard van die informatie, om zo haar eerste reactie vast te kunnen leggen. En die was oprecht enthousiast: “This is the evidence we were looking for. This is the smoking gun!”
Vervolgens werd gefilmd hoe zij vanuit de leeszaal telefonisch contact met Londen opnam, om het goede nieuws aan haar collega, Philip Mould, en de eigenaar van het schilderij te vertellen. Daar werd op film vastgelegd wat hun reactie was. Ook zij waren zeer enthousiast, al was Keith, de eigenaar, ook nog wat voorzichtig in zijn reactie. Hij had in het verleden al eerder dit schilderij voorgedragen aan het gezaghebbende Wildenstein Instituut, de ultieme autoriteit op dit gebied. Die hadden destijds het werk afgewezen omdat ze de echtheid niet bewezen achtten. Maar met alle nu verkregen informatie, inclusief de beschrijvende recensies, gingen de medewerkers van het programma ervan uit dat men het schilderij dit keer wel als een echte Vuillard zou moeten erkennen. Dat zou dan betekenen dat er weer een gat in de oeuvre-catalogus van deze kunstenaar zou kunnen worden gedicht en – ook niet onbelangrijk – dat het schilderij dat eigenaar Keith ooit voor 11.000 pond kocht, opeens zo´n half miljoen waard zou zijn.

Benieuwd naar de uitkomst? Bekijk het programma Fake or fortune?.
De BBC zond op 19 januari het programma uit, als eerste van de nieuwe serie.

Tags

Geef een reactie